अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांनी इराणविरुद्ध सुरू असलेल्या लष्करी कारवाईबाबत मोठे संकेत दिले आहेत. “आमची उद्दिष्टे साध्य झाली आहेत” असे म्हणत त्यांनी ही मोहीम लवकरच गुंडाळण्याची शक्यता व्यक्त केली आहे. मात्र या वक्तव्यामुळे आंतरराष्ट्रीय राजकारणात नव्या चर्चांना सुरुवात झाली आहे.
अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणाव गेल्या काही महिन्यांपासून वाढतच चालला होता. इराणमधील राजवट बदलणे, तसेच त्यांना अण्वस्त्र विकसित करण्यापासून रोखणे ही अमेरिका सरकारची प्रमुख उद्दिष्टे होती. तसेच होरमूज सामुद्रधुनीवर नियंत्रण मिळवून जागतिक तेल व्यापारावर प्रभाव टाकण्याचाही विचार होता.परंतु प्रत्यक्षात ही उद्दिष्टे पूर्णपणे साध्य झालेली नाहीत, असे सध्याच्या घडामोडींवरून दिसत आहे. त्यामुळे ट्रंप यांनी आता आपली भूमिका बदलत युद्ध थांबवण्याचे संकेत दिल्याचे मानले जात आहे.
महत्वाची माहिती
सध्याच्या परिस्थितीनुसार इराणमध्ये अली खामेनी यांची राजवट अजूनही कायम आहे. तसेच इराणकडे 450 किलोहून अधिक विकसित युरेनियम असल्याची चर्चा आहे, ज्यामुळे अण्वस्त्र धोका अद्याप कायम आहे.होरमूज सामुद्रधुनीवर नियंत्रण मिळवणे हे अमेरिकेचे महत्त्वाचे उद्दिष्ट होते, परंतु अजूनही या भागावर इराणचेच वर्चस्व असल्याचे दिसत आहे. यामुळे जागतिक तेल पुरवठ्यावर परिणाम झाला असून, अमेरिका स्वतःच दोन पावले मागे घेत असल्याचे चित्र आहे.दरम्यान, रशिया आणि इराणवरील काही तेल निर्बंध हटवावे लागल्याने अमेरिकेवर आंतरराष्ट्रीय दबाव वाढल्याचेही दिसून येत आहे.
- अमेरिका-इराण तणावामुळे जागतिक तेल दरांवर परिणाम
- युद्ध अर्ध्यावर थांबण्याची शक्यता
- इराणकडे मोठ्या प्रमाणात विकसित युरेनियम असल्याची चर्चा
- होरमूज सामुद्रधुनीवर अजूनही इराणचे नियंत्रण
- NATO देशांनी युद्धात सहभागी होण्यास नकार
अमेरिकेने स्पष्ट केले आहे की, सध्या इराणमध्ये थेट सैन्य पाठवण्याचा कोणताही विचार नाही. मात्र, दुसरीकडे अमेरिका सज्ज असल्याचेही दिसत आहे. USS Tripoli सह तीन युद्धनौका पश्चिम आशियाकडे पाठवण्यात आल्या आहेत, ज्यामध्ये सुमारे 5,000 नौसैनिक तैनात केले जाणार आहेत.ही हालचाल इराणच्या सागरी भागावर नियंत्रण मिळवण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची मानली जात आहे. त्यामुळे युद्ध पूर्णपणे थांबेल की नवीन टप्प्यात प्रवेश करेल, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.दरम्यान, NATO देशांवर ट्रंप यांनी नाराजी व्यक्त केली आहे. “NATO देश भ्याड आहेत” अशी टीका करत त्यांनी सहयोगी देशांनी युद्धात सहभागी व्हावे असे आवाहन केले होते. मात्र, त्याला प्रतिसाद न मिळाल्याने अमेरिका आणि NATO यांच्यातील संबंध ताणले जाण्याची शक्यता आहे.
डोनाल्ड ट्रंप यांचा इराणविरोधी युद्धाबाबतचा बदललेला दृष्टिकोन जागतिक राजकारणासाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरू शकतो. उद्दिष्टे पूर्ण झाली नसतानाही युद्ध थांबवण्याचे संकेत दिल्याने अमेरिका-इराण संबंध, तेल बाजार आणि NATO गठबंधन यावर मोठा परिणाम होऊ शकतो. पुढील काही दिवसांत या घडामोडींवर सर्वांचे लक्ष लागून राहणार आहे.
