आजच्या डिजिटल युगात मोबाईल नंबर हा केवळ फोन कॉलसाठी वापरला जाणारा साधन राहिलेला नाही. बँकिंग, UPI व्यवहार, OTP, सरकारी सेवा आणि दैनंदिन संवाद या सर्व गोष्टी मोबाईल नंबरशी जोडलेल्या आहेत.मात्र अलीकडे एक महत्त्वाचा मुद्दा चर्चेत आला आहे. प्रीपेड मोबाईल रिचार्जची वैधता संपल्यानंतर येणारे कॉल (incoming calls) आणि SMS देखील बंद होतात.यामुळे अनेक वापरकर्त्यांना अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. कारण अनेक वेळा लोक रिचार्ज करायला विसरतात. पण त्यामुळे त्यांचे महत्त्वाचे कॉल थांबणे योग्य आहे का, असा प्रश्न आता उपस्थित केला जात आहे.
भारत हा जगातील सर्वात मोठ्या मोबाईल बाजारांपैकी एक आहे. देशात सध्या १२५ कोटींपेक्षा जास्त मोबाईल वापरकर्ते आहेत.यापैकी जवळपास ९० टक्के लोक प्रीपेड सिम कार्ड वापरतात. त्यामुळे रिचार्ज संपल्यानंतर येणारे कॉल बंद होण्याचा मुद्दा लाखो लोकांना प्रभावित करू शकतो.सध्या बहुतेक टेलिकॉम कंपन्यांमध्ये अशी प्रणाली आहे की प्रीपेड प्लॅनची वैधता संपली की आउटगोइंग कॉल बंद होतात.मात्र अनेक वेळा यासोबत incoming कॉल आणि SMS सेवा देखील थांबतात. त्यामुळे वापरकर्त्यांना महत्त्वाचे कॉल किंवा OTP मिळणे बंद होते.आज मोबाईल नंबर हा प्रत्येक व्यक्तीच्या डिजिटल ओळखीचा एक महत्त्वाचा भाग बनला आहे.
उदाहरणार्थ, अनेक सेवा मोबाईल नंबरवर अवलंबून आहेत.
- UPI पेमेंट आणि बँकिंग OTP
- ट्रेन किंवा फ्लाइट तिकीट OTP
- आधार आणि पॅन प्रमाणीकरण
- नोकरी मुलाखतीसाठी येणारे फोन
- हॉस्पिटल किंवा सरकारी संपर्क
- कुटुंबीयांचे तातडीचे कॉल
यामुळे अनेक लोकांचे म्हणणे आहे की फक्त रिचार्ज संपल्यामुळे incoming कॉल बंद होणे योग्य नाही.या विषयावर ग्राहक संघटना आणि तज्ज्ञांनी काही महत्त्वाच्या सूचना मांडल्या आहेत.
१. Incoming कॉल आणि SMS सुरू ठेवणे
तज्ज्ञांचे मत आहे की शेवटच्या रिचार्जनंतर किमान एक वर्ष incoming कॉल आणि SMS सुरू ठेवले पाहिजेत. त्यामुळे आवश्यक संवाद सुरू राहू शकतो.
२. मोबाईल नंबर निष्क्रिय करण्यासाठी अधिक वेळ
सध्या काही कालावधीनंतर मोबाईल नंबर निष्क्रिय केला जातो. नंतर तो दुसऱ्या ग्राहकाला दिला जाऊ शकतो.
मात्र वापरकर्त्यांची मागणी आहे की किमान तीन वर्षे नंबर निष्क्रिय करू नये.
३. कमी किमतीचा incoming प्लॅन
ज्यांना फक्त incoming कॉलसाठी मोबाईल वापरायचा आहे त्यांच्यासाठी स्वस्त incoming प्लॅन सुरू करण्याची मागणी होत आहे.
उदाहरणार्थ, १८० दिवसांसाठी कमी शुल्कात incoming सुविधा उपलब्ध करून देण्याचा प्रस्ताव मांडला जात आहे.
दरम्यान, मोबाईल वापरकर्त्यांकडून आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा उपस्थित केला जात आहे. तो म्हणजे २८ दिवसांचे रिचार्ज प्लॅन.
सामान्यतः वर्षात १२ महिने असतात. पण २८ दिवसांच्या प्लॅनमुळे ग्राहकांना वर्षभरात १३ वेळा रिचार्ज करावे लागते.
उदाहरणार्थ:
२८ दिवस × १३ रिचार्ज = ३६४ दिवस
यामुळे टेलिकॉम कंपन्यांना वर्षात एक अतिरिक्त रिचार्ज मिळतो. त्यामुळे अनेक ग्राहकांचे म्हणणे आहे की मोबाईल बिलिंग सायकल ३० किंवा ३१ दिवसांच्या कॅलेंडर महिन्यानुसार असावी.
कारण इतर सर्व बिले जसे की वीज, पाणी, गॅस, भाडे आणि EMI ही कॅलेंडर महिन्यानुसारच आकारली जातात.
सध्या हा विषय सार्वजनिक चर्चेत आला आहे. त्यामुळे भविष्यात टेलिकॉम कंपन्या किंवा नियामक संस्था काही बदल करू शकतात.
तज्ज्ञांच्या मते पुढील बदल शक्य आहेत.
- incoming कॉलसाठी स्वतंत्र प्लॅन
- रिचार्ज संपल्यानंतर काही दिवस grace period
- मोबाईल नंबर निष्क्रिय होण्याचा कालावधी वाढवणे
- २८ दिवसांच्या प्लॅनऐवजी कॅलेंडर महिन्याचे प्लॅन
मात्र या सर्व बाबींवर अद्याप अधिकृत निर्णय जाहीर झालेला नाही.आज मोबाईल नंबर हा केवळ संवादाचे साधन नसून डिजिटल ओळख, बँकिंग आणि अनेक आवश्यक सेवांचा महत्त्वाचा भाग बनला आहे.म्हणूनच रिचार्ज संपल्यानंतर incoming कॉल आणि SMS बंद होण्याचा मुद्दा लाखो प्रीपेड वापरकर्त्यांसाठी गंभीर ठरत आहे.भविष्यात या नियमांमध्ये काही बदल होण्याची शक्यता तज्ज्ञांकडून व्यक्त केली जात आहे.
